Titanyum Dioksit: Beyaz Toz Neden Bu Kadar Konuşuluyor?

Kısaca

Titanyum dioksit, kozmetik ürünlerde genellikle beyaz pigment ve güneş koruyucu filtre olarak kullanılan bir maddedir. Cilde uygulanan krem veya renklendirici formlarında güvenli kabul edilirken, soluma riski taşıyan sprey ve toz ürünlerde kullanımı kısıtlanmıştır. Ürünün uygulanma şekli ve parçacık yapısı güvenlik değerlendirmesinde temel belirleyicidir.

Ne işe yarar

Kozmetik ürünlerde yüksek kırma indeksi ve parlaklığı sayesinde beyaz renklendirici pigment ve UV filtresi olarak görev yapar.

Nereden geliyor

Titanyum elementi 1791 yılında William Gregor tarafından keşfedilmiş ve Martin Heinrich Klaproth tarafından adlandırılmıştır. Yüksek kırma indeksi ile parlaklığı sebebiyle en yaygın kullanılan beyaz pigment olan titanyum dioksitin kitlesel üretimi ilk kez 1916 yılında gerçekleşmiştir [1, 2].

Kullanıma göre durum

Sık sorulan: Beyaz Toz Neden Bu Kadar Konuşuluyor?

İddia: Titanyum dioksitin kanserojen olduğu ve kullanımının tehlikeli olduğu iddiası.

Kısa cevap: Titanyum dioksit, gıda katkı maddesi olarak Avrupa Birliği'nde yasaklanmış ve soluma yoluyla maruziyette kanser riski taşıdığı gerekçesiyle kozmetikte kısıtlanmıştır.

Gerekçe ve sınır: Dünya Sağlık Örgütü Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), titanyum dioksiti Grup 2B ("İnsanlarda kanserojen olması mümkün") olarak sınıflandırmıştır [3]. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) 2021 yılında nanoparçacıkların genotoksisite riskleri nedeniyle maddenin gıdalarda güvenli sayılamayacağını bildirmiş, AB ise 2022'de gıdada kullanımını yasaklamıştır [2]. Ancak bu kararlar gıda ve solunum yoluyla maruziyetle ilgilidir. IARC sınıflandırması bir tehlike tanımıdır; kozmetikteki cilt üzeri kullanım seviyelerinde kanser yapacağı anlamına gelmez [3].

Cilt ve göz üzerindeki etkisi

Tavşanlar üzerinde OECD 404 kılavuzuna benzer şekilde yürütülen in vivo dermal testlerde titanyum dioksitin belirgin bir cilt tahrişine yol açmadığı saptanmıştır [4]. Göz tahrişi açısından tavşanlarda OECD 405 uyarınca yapılan in vivo çalışmalarda da önemli bir tahriş bulgusuna rastlanmamıştır [5].

Duyarlılaştırma potansiyeli bakımından, ginedomuzlarında OECD 406 standartlarına göre yapılan testlerde ve farelerde OECD 429 benzeri yerel lenf düğümü analizinde (LLNA) maddenin ciltte duyarlılaşma oluşturma ihtimalinin düşük olduğu rapor edilmiştir [6, 7]. EPA ToxValDB verilerinde cilt tahrişi ve cilt duyarlılaştırması "sınıflandırılmamış" olarak yer alırken, göz tahrişi için "sınıflandırma mümkün değil" ibaresi kullanılmıştır [8].

Sınır: Bu veriler derleme kayıtlardan alınmış olup doz, tür ve maruziyet yolu birlikte değerlendirilmelidir.

Genotoksisite ve kanser bulguları

EPA ToxValDB verilerine göre titanyum dioksit için genotoksisite testlerinde 17 pozitif, 6 negatif rapor bulunmaktadır [9]. Yapılan Ames testleri ve mikronükleus testleri pozitif sonuç vermiştir [9].

Kanser değerlendirmelerinde madde, IARC ve EPA ToxValDB tarafından Grup 2B (İnsanlar için ihtimalli kanserojen) olarak sınıflandırılmıştır [3, 10]. IARC değerlendirmesinde insanlardaki kanıtların sınırlı, hayvan deneylerindeki kanıtların ise yetersiz olduğu belirtilmiştir [3].

Sınır: IARC tehlike sınıflandırması yapar, risk değerlendirmesi yapmaz. Maddenin bir koşulda kansere yol açabileceğini belirtir, ancak kozmetikteki kullanım seviyesinde doğrudan kanser yapacağını göstermez [3].

Düzenleyici durum

AB Kozmetik Yönetmeliği (EC) No 1223/2009 kapsamında titanyum dioksit; Ek IV'te renklendirici, Ek VI'da ise %25 maksimum konsantrasyon sınırı ile izinli listededir [11, 12]. Nano ve nano olmayan formların birlikte kullanımında toplam konsantrasyon %25'i geçemez [12].

Solunuma yol açabilecek toz ve sprey formlar Ek III kapsamında kısıtlanmıştır [13]. Serbest toz formundaki yüz ürünlerinde maksimum sınır %25 iken, genel tüketiciye yönelik saç spreylerinde %1,4, profesyonel kullanımda ise %1,1 sınırı uygulanır [13]. Parçacık çapı ≤ 10 μm olan ve soluma riski taşıyan ürünlerde kullanımı kısıtlanmıştır [12].

Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Birleşik Krallık'ta kullanımı devam etmektedir [2].

Kaynaklar

1. web_research, Titanium en.wikipedia.org/wiki/Titanium
2. web_research, Titanium dioxide en.wikipedia.org/wiki/Titanium_dioxide
3. IARC (WHO Kanser Araştırmaları Ajansı), IARC Monografları - Titanium dioxide (Grup 2B - İnsanlarda kanserojen olması mümkün) publications.iarc.fr/65
4. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
5. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
6. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
7. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
8. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz github.com/kriswehage/greenscreen_framew…
9. EPA ToxValDB, ToxValDB - genotoksisite
10. EPA ToxValDB, ToxValDB - kanser monographs.iarc.who.int/list-of-classifi…
11. AB Kozmetik Yönetmeliği (EC) No 1223/2009, EU 1223/2009 Annex IV
12. AB Kozmetik Yönetmeliği (EC) No 1223/2009, EU 1223/2009 Annex VI
13. AB Kozmetik Yönetmeliği (EC) No 1223/2009, EU 1223/2009 Annex III