Sitrik asit: Limondan kozmetiğe

Kısaca

Sitrik asit, limon ve misket limonu gibi narenciyelerde doğal olarak bulunan organik bir asittir. Cilt bakım ürünlerinde ve gıdalarda yaygın olarak kullanılır. Ciltte veya gözde hafif derecede tahrişe neden olabilse de östrojenik aktivite göstermeyen bir bileşiktir.

Ne işe yarar

Sitrik asit, gıda katkı maddesi olarak kullanılmasının yanı sıra antioksidan, anti-inflamatuar ve antibakteriyel özelliklere sahip organik asitler sınıfında yer alır [K15, K17].

Nereden geliyor

Sitrik asit ilk olarak 1784 yılında İngiltere'de Carl Scheele tarafından İtalya'dan ithal edilen limon suyuna kireç eklenip kalsiyum sitrat elde edilmesiyle izole edilmiştir [1]. Endüstriyel ölçekteki üretimi ise 1890 yılında İtalyan narenciye endüstrisine dayanarak başlamış; kalsiyum hidroksit ile çöktürülen kalsiyum sitrat, seyreltik sülfürik asit kullanılarak tekrar aside dönüştürülmüştür [2]. Limon ve misket limonunun kuru ağırlığının %8'ine kadar olan kısmını sitrik asit oluşturabilir [3].

Sık sorulan: Zararlı mı?

Sitrik asit uygun konsantrasyonlarda güvenli kabul edilir ancak yüksek dozlarda cilt ve göz tahrişine yol açabilir. EPA ToxCast östrojen reseptörü modelinde yapılan 18 in vitro deneyde östrojen reseptörü aktivitesi bulunmamıştır [4]. Sınır: Bu in vitro tarama modeli doz ve maruziyet bağlamı içermez; kozmetik kullanım seviyesinde insanlarda etki gösterdiği anlamına gelmez [4].

Cilt ve göz üzerindeki etkisi

Cilt üzerindeki etkilerine yönelik tavşanlarda yürütülen OECD 404 kılavuzuna benzer bir çalışmada hafif veya orta derecede tahriş bildirilmiştir [5]. Buna karşın, OECD 404 kılavuzuna göre yapılan bir başka tavşan çalışmasında önemli bir tahriş gözlenmemiştir [6]. Derleme kayıtlarında cilt tahrişi Sınıf 2 ve Sınıf 3 olarak sınıflandırılmıştır [K4, K8].

Göz üzerindeki etkilerde, 1984 yılında tavşanlar üzerinde gerçekleştirilen in vivo bir çalışmada belirgin bir tahriş saptanmamıştır [7]. Derleme kayıtlarında ise göz tahrişi Sınıf 2A ve Sınıf 1 kategorilerinde gösterilmiştir [K3, K7]. Sınır: Bu veriler derleme kayıtlardır; doz, tür ve maruziyet yolu birlikte değerlendirilmelidir [8].

Genotoksisite ve kanser bulguları

Genotoksisiteye ilişkin derleme kayıtlarında 15 pozitif ve 5 negatif rapor bulunmaktadır; Ames testi ve mikronükleus testinde pozitif sonuçlar bildirilmiştir [9]. Sınır: Bu bir derleme kaydıdır; doz, tür ve maruziyet yolu birlikte değerlendirilmelidir [9].

EPA ToxCast modelinde östrojen reseptörü aktivitesi saptanmamıştır [4].

Düzenleyici durum

Sitrik asit (E 330), SCF tarafından gıda katkı maddesi değerlendirmesinde "belirtilmemiş" (non-specified) bir ADI sınıfına alınmıştır [10]. Madde EFSA tarafından yeniden değerlendirme kapsamındadır [10].

Kaynaklar

1. web_research, Citric Acid: Properties, Microbial Production, and Applications in Industries pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10779990
2. web_research, Citric acid en.wikipedia.org/wiki/Citric_acid
3. web_research, Citric acid en.wikipedia.org/wiki/Citric_acid
4. EPA ToxCast, ToxCast ER modeli — Citric acid (DTXSID3020332) comptox.epa.gov/dashboard/chemical/detai…
5. EPA ToxValDB, ToxValDB — cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
6. EPA ToxValDB, ToxValDB — cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
7. EPA ToxValDB, ToxValDB — cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
8. EPA ToxValDB, ToxValDB — cilt/göz hcis.safeworkaustralia.gov.au/HazardousC…
9. EPA ToxValDB, ToxValDB — genotoksisite
10. web_research, Re-evaluation of acetic acid, lactic acid, citric acid, tartaric acid, mono- and diacetyltartaric acid, mixed acetic and tartaric acid esters of mono- and diglycerides of fatty acids (E 260, E 270, E 330, E 334, E 472e, E 472f) as food additives pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7448088