Sitrik asit: Limondan kozmetiğe

Kısaca

Sitrik asit, narenciye meyvelerinde doğal olarak bulunan organik bir asittir. Kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinde formülasyon bileşeni olarak yer alır. Meyvelerden elde edilebildiği gibi endüstriyel yöntemlerle de üretilmektedir.

Ne işe yarar

Sitrik asit kozmetik ürünlerde formülasyon bileşeni olarak kullanılır. Yapılan çalışmalar, sitrik asidin de dahil olduğu organik asit gruplarının antioksidan ve antibakteriyel özellikler gösterdiğini kaydetmektedir [1].

Nereden geliyor

Sitrik asit doğada özellikle limon ve misket limonunda yüksek miktarlarda bulunur; bu meyvelerin kuru ağırlığının %8'ine kadarını (meyve suyunda yaklaşık 47 g/L) oluşturabilir [2]. Madde ilk kez 1784 yılında İngiltere'de Carl Scheele tarafından limon suyuna kireç eklenip kalsiyum sitrat elde edilmesiyle izole edilmiştir [3]. Sanayi ölçeğinde üretimi ise 1890 yılında İtalya'daki narenciye endüstrisine dayanarak başlamış; elde edilen kalsiyum sitrat sülfürik asit ile işlenerek sitrik aside dönüştürülmüştür [2].

Sık sorulan: Zararlı mı?

Sitrik asit östrojen hormonunu taklit eder mi? Hayır, yapılan laboratuvar taramalarında östrojen reseptör aktivitesi saptanmamıştır. EPA ToxCast östrojen reseptörü modelinde yürütülen 18 in vitro deneyde agonist veya antagonist aktivite görülmemiştir [4]. Sınır: Bu veriler in vitro bir tarama modeline dayanmaktadır; doz ve maruziyet bağlamı içermediğinden kozmetikteki kullanım seviyesinde insandaki etkiyi doğrudan göstermez [4].

Cilt ve göz üzerindeki etkisi

Tavşanlarda OECD Kılavuzu 404 uyarınca yürütülen 1990 tarihli in vivo testlerde, sitrik asidin hafif veya orta düzeyde cilt tahrişine yol açtığı bildirilmiş [5], aynı kılavuz standartlarındaki bir diğer çalışmada ise belirgin bir tahriş saptanmamıştır [6]. Derleme kayıtlarında cilt tahrişi Kategori 2 ve Kategori 3 olarak sınıflandırılmıştır [7, 8]. Sınır: Derleme kayıtlarındaki veriler değerlendirilirken doz, tür ve maruziyet yolu birlikte ele alınmalıdır [7].

Göz tahrişi tarafında, 1984 yılında tavşanlar üzerinde OECD Kılavuzu 405 standartlarına göre yapılan in vivo çalışmada belirgin bir göz tahrişi gözlenmemiştir [9]. Buna karşın genel derleme kayıtlarında göz tahrişi Kategori 1, Kategori 2 ve Kategori 2A olarak da listelenmiştir [7, 8]. Sınır: Bu veriler derleme kayıttır; doz, tür ve maruziyet yolu birlikte değerlendirilmelidir [7].

Genotoksisite ve kanser bulguları

EPA ToxValDB veritabanında yer alan genotoksisite kayıtlarında 15 pozitif, 5 negatif rapor bulunmaktadır [10]. Ames ve mikronükleus testlerinde pozitif sonuçlar bildirilmiştir [10]. Sınır: Bu veriler derleme bir kayıttır; doz, tür ve maruziyet yolu birlikte değerlendirilmelidir [10].

Düzenleyici durum

Gıda katkı maddesi olarak sitrik asit (E 330), SCF tarafından belirlenmiş "belirtilmemiş" (non-specified) günlük alım miktarına (ADI) sahiptir ve EFSA tarafından yeniden değerlendirilme kapsamındadır [11].

Kaynaklar

1. Europe PMC, Antibacterial Activity of Some Flavonoids and Organic Acids Widely Distributed in Plants. europepmc.org/article/MED/31906141
2. web_research, Citric acid en.wikipedia.org/wiki/Citric_acid
3. web_research, Citric Acid: Properties, Microbial Production, and Applications in Industries pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10779990
4. EPA ToxCast, ToxCast ER modeli - Citric acid (DTXSID3020332) comptox.epa.gov/dashboard/chemical/detai…
5. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
6. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
7. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz hcis.safeworkaustralia.gov.au/HazardousC…
8. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz epa.govt.nz/database-search/chemical-cla…
9. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
10. EPA ToxValDB, ToxValDB - genotoksisite
11. web_research, Re-evaluation of acetic acid, lactic acid, citric acid, tartaric acid, mono- and diacetyltartaric acid, mixed acetic and tartaric acid esters of mono- and diglycerides of fatty acids (E 260, E 270, E 330, E 334, E 472e, E 472f) as food additives pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7448088