Lesitin nedir, ne işe yarar ve kremlerde neden kullanılır?

Kozmetik ürünlerin içerik listesinde LECITHIN adıyla yer alan lesitin, hücre zarlarının temel bileşeni olan doğal fosfolipitlerin karmaşık bir karışımıdır. Krem, losyon ve serumlarda yağ ile su fazını bir arada tutan bir emülgatör olarak işlev görürken, cildi yumuşatır ve nem kaybını önlemeye yardımcı olur. Gıda sektöründe çikolatadan mayoneze kadar E322 koduyla bilinen bu çok yönlü bileşen, cilt bakımında da formülün kıvamını ve ciltle olan uyumunu belirleyen temel unsurlar arasında yer alır. Yutulan gıda takviyesini arıyorsanız bu yazı kozmetik ürünlerin etiketindeki sürülen halini anlatır.

Nereden geliyor?

Lesitin ilk olarak 1845 yılında Fransız kimyager Theodore Gobley tarafından yumurta sarısından izole edildi. Maddenin adı da Yunancada yumurta sarısı anlamına gelen lekithos kelimesinden türetildi. Hayvansal dokularda, özellikle beyin ve karaciğerde yüksek oranda bulunmasına karşın modern sanayide hayvansal kaynaklar tercih edilmez.

Günümüzde kozmetik ve gıda sektöründe kullanılan lesitinin ezici çoğunluğu soya fasulyesi tohumlarından, ayçiçeği çekirdeklerinden ve daha az oranda kolza tohumundan elde edilir. Kozmetik etiketinde yalnızca lesitin yazıyorsa bu madde neredeyse her zaman bitkisel kaynaklı bir yan üründür. Bitkisel sıvı yağ üretimi sırasında ham yağdan ayrıştırılan bu fraksiyon, sürdürülebilir ve doğal bir lipit kaynağı olarak değerlendirilir. Doğal tohumlardan gelen bu yapı, cildin kendi lipit dengesiyle yüksek bir biyolojik uyum sergiler.

Soya ve ayçiçeğinden nasıl elde ediliyor?

Bitkisel lesitin eldesi, ham bitkisel yağların rafinasyon sürecinde uygulanan zamksızlaştırma (degumming) işlemiyle gerçekleştirilir. Hasat edilen soya veya ayçiçeği tohumları önce ezilir ve preslenerek ya da hekzan gibi çözücüler yardımıyla ham yağ çıkarılır. Bu ham yağın içine yaklaşık 60-70 derece sıcaklıkta az miktarda su veya buhar enjekte edilir.

Yağda çözünmüş halde bulunan fosfolipit molekülleri suyu hızla çekerek şişer ve yağ fazında çözünemeyen jelimsi ağır bir çökelti oluşturur. Bu çökelti yüksek hızlı endüstriyel santrifüj cihazlarıyla sıvı yağdan ayrılır. Ayrılan nemli lesitin kütlesi vakum altında kurutularak suyundan arındırılır. İstenmeyen kokulardan ve safsızlıklardan arındırılması için hafif filtreleme ve ağartma adımlarından geçirilir.

Elde edilen nihai ürün, kehribar sarısı kıvamlı akışkan bir sıvı ya da kurutulmuş granül formunda doğal bir fosfolipit karışımıdır. Bu saf ekstrakt, kozmetik kremlerin temel iskeletini oluşturmak üzere hazır hale gelir.

Lesitin hormon bozar mı ve gözenek tıkar mı?

İçerik listesinde lesitin gören bazı tüketiciler, soya kökeni nedeniyle bu maddenin fitoöstrojen içerip hormon dengesini bozabileceği veya gözenekleri tıkayan yapay bir dolgu maddesi olduğu endişesini taşır. Bu korkular gerçeği yansıtmaz.

Ham yağdan lesitin ayrıştırılırken uygulanan çok aşamalı arıtma ve santrifüj işlemleri, bitkisel proteinleri ve fitoöstrojenleri ortamdan uzaklaştırır. Cilde sürülen kozmetik lesitin hormonları etkilemez. Ayrıca cildi tıkayan yapay bir kimyasal değil, insan hücre zarlarının ana omurgasını oluşturan fosfolipit yapısına sahip doğal bir bileşendir. Gözenekleri tıkamak yerine cilt bariyerindeki mikroskobik boşlukları doldurarak cildi sakinleştirir.

Lesitin ne işe yarar ve emülgatör olarak nasıl çalışır?

Bir kozmetik kremin temel yapısı birbiriyle karışmayan iki ana maddeden oluşur: su ve yağ. Bir kaba su ile yağı koyup ne kadar çalkalarsanız çalkalayın, kısa süre sonra iki faz birbirinden ayrılır. İşte emülgatörler bu iki zıt fazı birbirine bağlayan moleküler köprülerdir. Mutfakta yumurta sarısının zeytinyağı ve limon suyunu birleştirerek koyu bir mayoneze dönüştürmesi lesitinin doğal emülsiyon yapısına dayanır.

Lesitin molekülünün bir ucu suyu seven hidrofilik fosfat grubundan, diğer ucu ise yağı seven lipofilik yağ asidi zincirlerinden meydana gelir. Krem hazırlandığında bu emülgatör damlacıkların etrafını sarar; yağ damlalarını suyun içinde ya da su damlacıklarını yağın içinde hapseder. Böylece ürün raf ömrü boyunca ayrışmadan pürüzsüz ve homojen bir dokuda kalır. Formüllerde gliseril stearat veya setearil alkol gibi kıvam vericilerle birlikte kullanılarak ürünün sürülebilirliği artırılır.

Lipozom teknolojisi ve cilt bariyeriyle bağı nedir?

Lesitinin kozmetikteki önemi yalnızca birleştirici bir emülgatör olmasından kaynaklanmaz. İnsan cildinin en dışındaki stratum corneum tabakasında yer alan hücre zarları da çift katmanlı fosfolipit yapısına sahiptir. Lesitin cildin bu doğal mimarisiyle tam bir biyolojik uyum gösterir. Bu benzerlik modern kozmetolojide lipozom teknolojisinin doğmasını sağladı.

Lipozomlar, lesitin fosfolipitlerinin sulu ortamda kendi kendine oluşturduğu küresel mikroskobik keseciklerdir. Formülatörler suda çözünen vitaminleri veya hassas aktif bileşenleri bu minik lipozom kürelerinin içine hapseder. Lipozomlar cilt bariyerindeki lipit katmanlarıyla kolayca kaynaşır ve taşıdıkları değerli içerikleri epidermisin alt katmanlarına kadar iletir. Ayrıca laboratuvarda lesitinin hidrojenle doyurulmasıyla üretilen hidrojene lesitin formu, oksidasyona karşı daha dayanıklıdır ve ciltte kadifemsi koruyucu bir nem kalkanı oluşturur.

Cilde faydaları ve nemlendirici etkisi nasıldır?

Cilt yüzeyine uygulanan bu doğal lipit, içeriğindeki linoleik asit, oleik asit ve palmitik asit gibi esansiyel yağ asitleri sayesinde cildin doğal bariyerini destekler. Çevresel faktörler, sert rüzgarlar veya sık yıkama nedeniyle zayıflayan cilt bariyeri hızla su kaybeder ve kuruluk hissine yol açar. Fosfolipit molekülleri cildin en dış tabakasındaki mikroskobik boşluklara yerleşerek transepidermal su kaybını önler.

Yumuşatıcı (emoliyan) karakteri sayesinde cilde anında ipeksi bir his verir, pul pul dökülmeleri yatıştırır ve elastikiyeti artırır. Kuru ve hassas ciltler için geliştirilen nemlendirici kremlerde cildin pürüzsüzleşmesini sağlarken yağlı ve yapışkan bir tabaka bırakmaz. Nem dengesi korunan cilt daha canlı ve dolgun bir görünüm sergiler.

Soya lesitini ile ayçiçek lesitini arasındaki fark nedir?

Amerikan Kozmetik İçerik İnceleme Komisyonu (CIR) 2015 yılındaki güvenlik değerlendirmesinde lesitinin kozmetik ürünlerde güvenli olduğunu ve topikal uygulamada alerjik reaksiyon riskinin çok düşük olduğunu belirtti. Ham soya yağından lesitin elde edilirken proteinler ayrıştırılsa da ileri derecede soya alerjisi bulunan kişiler temkinli yaklaşabilir.

Son yıllarda GDO ve soya kaygısı taşıyan tüketiciler için ayçiçeği çekirdeklerinden elde edilen ayçiçek lesitini yaygın bir alternatif haline geldi. Her iki kaynak da kimyasal olarak benzer fosfolipit profili sunar ve cildi aynı başarıyla yumuşatır.

Hangi kozmetik ürünlerde karşımıza çıkar?

Lesitin çok yönlü fonksiyonları nedeniyle geniş bir kozmetik yelpazesinde yer alır. Nemlendirici yüz kremlerinde, güneş losyonlarında, yaşlanma karşıtı serumlarda ve göz çevresi bakım ürünlerinde cildi yumuşatıcı bir ajan olarak bulunur. Makyaj ürünlerinde, özellikle fondöten ve rujlarda pigmentlerin ürün içinde eşit dağılmasını ve cilde pürüzsüz oturmasını sağlar.

Saç bakımında ise saç tellerinin üzerindeki statik elektriği nötralize ederek kabarmayı önler ve saç kremlerine kayganlık kazandırır. Formüllerde cildin nem tutmasını artırmak için sıklıkla kaprilik/kaprik trigliserit veya stearik asit gibi yumuşatıcı lipidlerle bir arada kullanılır. Günlük bakım rutinlerinde cildin koruyucu kalkanını sağlamlaştıran güvenilir bir yardımcıdır.