Laktik asit ciltte ne yapar, zararı var mı?

Kısaca

Laktik asit, doğal süreçlerde ve mikroorganizmaların fermantasyonuyla üretilen, iki farklı izomerik formu bulunan bir bileşiktir. Cilt bakım ürünlerinde kullanılan bu madde, maruziyet düzeyine ve test edilen türlere bağlı olarak ciltte tahrişe veya aşındırıcı etkiye yol açabilir. Ciltte duyarlılaşmaya neden olma olasılığı ise düşük olarak değerlendirilmiştir.

Ne işe yarar

Cilt bakım ürünlerinde etkili bileşen olarak yer alır [1]. L(+)-laktik asit ve D(-)-laktik asit olmak üzere iki izomerik formu mevcuttur [2].

Nereden geliyor

Laktik asit, doğal süreçlerde ve mikroorganizmaların fermantasyonu sırasında üretilmektedir [2]. İsveçli kimyager Carl Wilhelm Scheele, 1780 yılında bu maddeyi ekşimiş sütten ilk kez izole etmiştir [3].

Sık sorulan: Laktik asit ciltte ne yapar, zararı var mı?

Laktik asit ciltte tahrişe veya aşındırıcı etkilere neden olabilir ancak cildi duyarlılaştırma riski düşüktür. Tavşanlarda yapılan testlerde şiddetli tahriş ve aşındırıcı etki gözlenirken, domuzlarda yapılan testte belirgin bir tahriş saptanmamıştır [4], [5]. Bu veriler derleme kayıtlara dayanmakta olup etkiler doz, tür ve maruziyet yoluna göre değişkenlik gösterir [5].

Cilt ve göz üzerindeki etkisi

Tavşanlar üzerinde OECD Kılavuzu 404 uyarınca 1986 yılında yapılan in vivo testte aşındırıcı etki, 1983 yılındaki EPA OPP 81-5 testinde ise şiddetli tahriş bildirilmiştir [6], [5]. Domuzlar üzerinde OECD Kılavuzu 404 ile 1987 yılında yapılan çalışmada belirgin bir cilt tahrişi gözlenmemiştir [4]. Gine domuzlarında EPA OPP 81-6 kılavuzuna göre 1986'da gerçekleştirilen testte cildi duyarlılaştırma olasılığı düşük bulunmuştur [7].

EPA ToxValDB kayıtlarında cilt tahrişi Kategori 2 ve Kategori 1C, göz tahrişi ise Kategori 2A ve Kategori 1 olarak sınıflandırılmıştır [8], [8]. Bu kayıtlar derleme niteliğinde olduğundan doz, tür ve maruziyet yolu birlikte değerlendirilmelidir [8].

Genotoksisite ve kanser bulguları

EPA ToxValDB verilerine göre genotoksisite çalışmalarında 3 pozitif ve 10 negatif rapor bulunmakta, Ames testi pozitif sonuç vermektedir [9]. EPA ToxCast modelinde 18 in vitro deney sonucunda östrojen reseptörü aktivitesi saptanmamıştır [10].

In vitro tarama modeli kozmetikteki kullanım seviyesinde insanda etki gösterdiği anlamına gelmez; derleme genotoksisite kayıtlarında ise doz ve maruziyet yolu dikkate alınmalıdır [10], [9].

Düzenleyici durum

SCF tarafından 1991 yılında gıda katkı maddesi olarak laktik asit için "belirtilmemiş" ADI değeri tanımlanmıştır ve maddenin EFSA tarafından yeniden değerlendirilmesi planlanmaktadır [11].

Kaynaklar

1. web_research, Lactic Acid Chemical Peeling in Skin Disorders pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11055559
2. web_research, Laktik asit tr.wikipedia.org/wiki/Laktik_asit
3. web_research, Lactic acid en.wikipedia.org/wiki/Lactic_acid
4. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
5. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
6. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
7. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
8. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz epa.govt.nz/database-search/chemical-cla…
9. EPA ToxValDB, ToxValDB - genotoksisite
10. EPA ToxCast, ToxCast ER modeli - Lactic acid (DTXSID7023192) comptox.epa.gov/dashboard/chemical/detai…
11. web_research, Re-evaluation of acetic acid, lactic acid, citric acid, tartaric acid, mono- and diacetyltartaric acid, mixed acetic and tartaric acid esters of mono- and diglycerides of fatty acids (E 260, E 270, E 330, E 334, E 472e, E 472f) as food additives pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7448088