Glisin nedir, kozmetikte ne işe yarar ve nasıl üretilir?

Kozmetik etiketlerinde GLYCINE adıyla yer alan glisin, doğada ve insan vücudunda bulunan yirmi temel amino asit arasındaki en küçük moleküldür. İnsanların büyük kısmı bu maddeyi derin uyku kalitesini desteklemek ya da kas onarımını hızlandırmak amacıyla ağızdan alınan bir gıda takviyesi olarak tanır. Ancak yutulan gıda takviyesini arıyorsanız bu yazı kozmetik ürünlerin etiketindeki sürülen halini anlatır. Kozmetik bir krem veya şampuanda bu amino asidi gördüğünüzde işlev tamamen değişir; cilt yüzeyinde nem bağlayıcı, saç tellerini yumuşatıcı ve ürünün asitlik dengesini koruyucu bir bileşen olarak görev yapar.

Glisin nereden geliyor?

Glisin kimya tarihinde keşfedilen ilk amino asitlerden biridir. 1820 yılında Fransız kimyager Henri Braconnot, hayvan bağ dokusundan elde edilen jelatini sülfürik asitle kaynatıp hidrolize ettiğinde tatlı lezzete sahip beyaz kristaller elde etti. Şekerli tadı nedeniyle maddeye Yunancada tatlı anlamına gelen glykys kelimesinden esinlenilerek glisin adı verildi. İnsan vücudundaki kolajen proteininin yaklaşık üçte birini oluşturan bu amino asit, hayvansal ve bitkisel tüm proteinlerin temel yapı taşları arasında yer alır.

Buna karşılık günümüz kozmetik endüstrisinde kullanılan bu hammadde hayvansal jelatinden veya et artıklarından elde edilmez. Hayvansal kaynakların saflık kontrolü zor olduğu ve vegan standartları karşılamadığı için ticari ürünlerdeki bu amino asidin tamamı laboratuvar ortamında kimyasal sentezle üretilir. Kullanılan hammaddeler petrokimyasal ve organik sentez ara maddeleridir; ortaya çıkan son ürün ise doğadakiyle kimyasal olarak özdeş saf bir kristal tozdur. Cilt bakımında güvenle kullanılan bu hammadde, yüksek kimyasal saflık standartlarını karşılar.

Glisin nasıl elde ediliyor?

Endüstriyel ölçekte kozmetik saflıkta glisin üretimi kimyada Strecker sentezi olarak bilinen klasik reaksiyon zinciriyle gerçekleştirilir. Üretim sürecinin ilk aşamasında formaldehit, hidrojen siyanür ve amonyak gazı sulu bir ortamda bir araya getirilir. Bu bileşiklerin reaksiyona girmesiyle glisinonitril adı verilen bir ara ürün meydana gelir. İkinci aşamada elde edilen bu ara ürün sodyum hidroksit bazı ile hidroliz edilerek sodyum glisinat tuzuna dönüştürülür.

Son aşamada bu tuz sülfürik asit yardımıyla nötralize edilir ve serbest amino asit molekülleri çöktürülür. Çöken kristaller filtrasyon sistemlerinden geçirilir, tuz kalıntılarından ve yabancı maddelerden arındırılmak üzere aktif karbonla saflaştırılır. Yeniden kristalleştirme ve kurutma işlemlerinin ardından beyaz renkli, kokusuz, tatlımsı ve suda kolayca çözünen saf kristal tozu elde edilir. Bu kimyasal yöntem yüksek saflıkta ve güvenli hammadde teminini garanti eder. Süreç boyunca yabancı maddelerin tamamı ortamdan uzaklaştırılır.

Vücut kendisi üretiyorsa kremlerde neden kullanılır?

Glisinin vücutta sentezlenebilen esansiyel olmayan bir amino asit olması, bazı tüketicilerde "vücut zaten üretiyor, kremlere konulmasına ne gerek var" düşüncesini doğurabilir. Bir diğer aşırı iddia ise sürülen glisinin cildin altına inip anında yeni kolajen lifleri öreceğidir. Bu iki yaklaşım da biyolojik gerçeği tam yansıtmaz.

Tek başına cilde sürülen bir amino asit alt deriye inip anında kolajen üretimine dönüşmez. Ancak cildin en üst katmanı olan stratum corneumdaki doğal nemlendirici faktör (NMF) bileşenleri sık yıkama, kuru hava ve yaşlanmayla hızla azalır. Cilt hücresinin dışındaki bu amino asit açığı giderilmediğinde cilt su tutamaz ve çatlar. Kozmetik ürünlerdeki glisin, cildin üst yüzeyinde doğrudan su moleküllerini yakalayarak kuruluk kaynaklı gerginliği önler. Yani içeriden üretilen protein ile dışarıdan sürülen nem kalkanı birbirini tamamlayan iki ayrı mekanizmadır.

Glisin cilde faydaları ve nemlendirici rolü nedir?

Cildimizin en üst tabakası, kendi nemini korumak için doğal nemlendirici faktör (NMF) adı verilen biyokimyasal bir karışıma sahiptir. Bu koruyucu nem örtüsünün yaklaşık yüzde kırkını serbest amino asitler oluşturur. Glisin de bu amino asit havuzunun önemli bir parçasını temsil eder.

Cilt hücrelerinin içinde bulunan filaggrin proteininin parçalanmasıyla açığa çıkan bu yapı taşı, higroskopik yani su tutucu yapısıyla ortamdaki nemi hapseder. Kozmetik formüllere bu bileşen eklendiğinde, cildin eksilen doğal amino asit dengesi desteklenir. Formülde gliserin veya sodyum hiyalüronat gibi diğer nem çekicilerle birlikte yer aldığında, cildin esnekliğini korumasına ve pul pul dökülmelerin önüne geçilmesine yardımcı olur. Doğal nem kalkanı güçlenen cilt çevresel etkenlere karşı daha dirençli hale gelir.

Kozmetikte pH tamponlayıcı görevi nasıl çalışır?

Bu bileşenin formülasyonlardaki en kritik işlevlerinden biri de tamponlayıcı (pH dengeleyici) özelliğidir. Glisin kimyasal yapısında hem bazik bir amino grubu hem de asidik bir karboksil grubu barındıran amfoterik bir moleküldür. Bu çift yönlü kimyasal karakter, glisinin bulunduğu ortamdaki ani pH değişimlerine direnç göstermesini sağlar.

Kozmetik ürünlerin formülasyon aşamasında veya saklama süresince dış etkenlerle pH değerinin bozulması ürünün yapısını bozabilir ve cildi tahriş edebilir. Bu amfoterik yapı ortama fazla asit girdiğinde baz gibi, fazla alkali girdiğinde ise asit gibi davranarak çözeltinin pH dengesini sabit bir aralıkta tutar. Böylece citric acid ve pantenol gibi hassas aktif bileşenlerin kararlılığını korurken ürünün raf ömrünü uzatır. Formülün tazeliğini korumasına destek olur.

Saç bakımında ve temizleyicilerde ne işe yarar?

Glisin yalnızca yüz kremlerinde değil, şampuanlarda, saç kremlerinde ve duş jellerinde de sıkça kullanılır. Saç telinin ana yapısını oluşturan keratin proteini çok sayıda amino asit zincirinden meydana gelir. Kimyasal işlemler, fön ısısı ve güneş ışınları saç kütikülündeki amino asit dengesini zayıflatır.

Saç bakım ürünlerine eklenen bu küçük amino asit, molekül boyutu sayesinde saç liflerinin yüzeyindeki mikro çatlaklara tutunur. Saçın yüzeyindeki statik elektrik yükünü nötralize ederek elektriklenmeyi ve kabarmayı yatıştırır. Aynı zamanda temizleme jellerinde sert sürfaktanların ciltteki kurutucu etkisini yumuşatarak yıkama sonrasında gerginlik hissi oluşmasını engeller. Saçların taranmasını kolaylaştırırken doğal bir yumuşaklık kazandırır.

Glisin zararları var mı ve kimler güvenle kullanabilir?

Glisin insan vücudunun doğal olarak ürettiği ve hücrelerinde barındırdığı endojen bir amino asit olduğu için biyolojik uyumu gayet yüksektir. Kozmetik ürünlerdeki kullanımı sırasında tahriş, alerji veya hassasiyet oluşturma potansiyeli yok denecek kadar azdır.

Avrupa Kimyasallar Ajansı (ECHA) kayıtlarında yer alan 2010 ve 2012 tarihli toksikoloji ve irritasyon testlerinde maddenin cilt ve göz üzerinde tahriş edici bir etki göstermediği ve alerjenik duyarlılık yaratmadığı belirtilir. Bebek bakım ürünlerinden hassas ve atopik cilt kremlerine kadar her cilt tipinde güvenle yer bulur. Hamilelik ve emzirme döneminde de topikal kozmetik ürünlerdeki bu amino asit içeriğine dair herhangi bir kısıtlama veya engel bulunmaz. Cildin doğal bariyerini destekleyen güvenli ve dengeli bir amino asit seçeneğidir.