Arin LogoArin
← Tüm Araştırmalar
Madde Rehberi

BHT: Kozmetikteki Koruyucu Katkı Güvenli mi?

Arin Editör Ekibi · nasıl hazırlanıyor?

Ruj, nemlendirici ya da diş macununun içerik listesinde BHT kısaltmasını görmüşsünüzdür. Tam adı butylated hydroxytoluene. Bu sentetik antioksidan, yağların bayatlamasını önlemek için hem gıdada hem kozmetikte kullanılır.

Kısaca

BHT, kozmetik ürünlerde antioksidan ve koruyucu amacıyla kullanılan bir bileşendir. Ağız çalkalama suyu, diş macunu ve diğer kozmetikler için belirlenmiş farklı kullanım sınırları bulunmaktadır. Mevcut yasal düzenlemeler çerçevesinde izin verilen oranlarda kullanımı güvenli kabul edilmekle birlikte potansiyel etkilerine yönelik bilimsel incelemeler sürmektedir.

Ne işe yarar

Kozmetik ürün formülasyonlarında ürün yapısını korumak ve kalitesini sürdürmek için katkı maddesi olarak kullanılır.

Nereden geliyor

Endüstride BHT sentezi, sülfürik asit katalizörlüğünde p-kresol ile izobütilenin tepkimeye sokulmasıyla gerçekleştirilir [1]. Ulusal Kanser Enstitüsü 1979 yılında fare modellerinde maddenin kanserojen olmadığını belirtmiş, Dünya Sağlık Örgütü ise 1986 tarihli raporunda hayvan çalışmalarından elde edilen sınırlı kanserojenlik kanıtı bulunduğuna değinmiştir [1].

Kullanıma göre durum

Nasıl kullanıldığıDurumDayanak
Ağız çalkalama suyuEn fazla %0,001AB 1223/2009 Ek III [2]
Diş macunuEn fazla %0,1AB 1223/2009 Ek III [2]
Diğer durulanan ve kalıcı ürünlerEn fazla %0,8AB 1223/2009 Ek III [2]

Sık sorulan: Kozmetikteki koruyucu katkı güvenli mi?

Mevcut mevzuattaki sınır değerlere uyulduğunda BHT kullanımı güvenli kabul edilir. Ancak Tüketici Güvenliği Bilimsel Komitesi (SCCS), olası endokrin bozucu özellikler ve ağız bakım ürünlerindeki güvenli maksimum konsantrasyonlar hususunda ek değerlendirme taleplerini gündeme taşımıştır [3]. Maruziyet dozu ve kullanım yolu güvenlilik değerlendirmelerinde belirleyicidir.

Cilt ve göz üzerindeki etkisi

Tavşanlar üzerinde OECD 404 test kılavuzuna uygun olarak 1988 yılında yapılan in vivo çalışmalarda belirgin bir cilt tahrişi saptanmamıştır [4]. Benzer şekilde OECD 405 kılavuzuna göre tavşanlarda yürütülen göz çalışmalarında anlamlı bir göz tahrişi rapor edilmemiştir [5]. Bununla birlikte derleme kayıtlarında maddeye ilişkin cilt tahrişi (Kategori 2) ve göz tahrişi (Kategori 2B) sınıflandırmaları da yer almaktadır [6, 7].

Duyarlılaştırma incelemelerinde, 1988 yılında Magnusson ve Kligman yöntemiyle malezya domuzlarında yapılan testlerde alerjik duyarlılık oluşturma ihtimalinin düşük olduğu tespit edilmiştir [8]. Derleme verilerinde ise cilt duyarlılaştırması Kategori 1 (6.5B) olarak sınıflandırılmıştır [9]. Derleme kayıtlarındaki veriler değerlendirilirken test edilen doz, tür ve maruziyet yolunun dikkate alınması gerekir.

Genotoksisite ve kanser bulguları

EPA ToxValDB verilerine göre genotoksisite alanında 83 pozitif ve 15 negatif rapor bulunmaktadır; Ames ve mikronükleus testleri pozitif sonuç vermiştir [10]. DSÖ Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), BHT'yi Grup 3 bünyesinde "insanlar için kanserojenliği sınıflandırılamayan" maddeler arasında konumlandırmıştır [11]. EPA ToxValDB kayıtlarında da benzer şekilde insanlardaki kanserojenliği sınıflandırılamaz (Sınıf 3) ifadesi yer almakla birlikte, insanlarda kanserojenliğe dair çağrıştırıcı/ikna edici olmayan kanıtlar (SU) bulunduğunu bildiren kayıt da mevcuttur [12, 13].

IARC sınıflandırması risk değil tehlike tespiti sunar; maddelerin kozmetik kullanım seviyesindeki maruziyet dozu ve yolu ayrıca değerlendirilmelidir [11]. Derleme kayıtlarındaki kanser bulguları için de kullanılan doz ve uygulama şekli sınır oluşturmaktadır.

Düzenleyici durum

BHT, AB Kozmetik Yönetmeliği 1223/2009 Ek III kısıtlanan maddeler listesinde yer almaktadır [2]. Yönetmelik uyarınca ürünlerdeki azami kullanım oranları ağız çalkalama sularında %0,001, diş macunlarında %0,1 ve diğer kalıcı veya durulanan ürünlerde %0,8 olarak belirlenmiştir [2]. Bu kurallara uymayan ürünlerin 1 Temmuz 2023 itibarıyla Birlik pazarına sunulması, 1 Ocak 2024 itibarıyla ise pazarda bulundurulması kısıtlanmıştır [2].

Kaynaklar

  1. web_research, Butylated hydroxytoluene en.wikipedia.org/wiki/Butylated_hydroxyt…
  2. AB Kozmetik Yönetmeliği (EC) No 1223/2009, EU 1223/2009 Annex III
  3. web_research, Opinion on Butylated Hydroxytoluene (BHT) health.ec.europa.eu/document/download/18…
  4. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
  5. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
  6. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz eng.mst.dk/chemicals/chemicals-in-produc…
  7. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz github.com/kriswehage/greenscreen_framew…
  8. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz echa.europa.eu/registration-dossier/-/re…
  9. EPA ToxValDB, ToxValDB - cilt/göz epa.govt.nz/database-search/chemical-cla…
  10. EPA ToxValDB, ToxValDB - genotoksisite
  11. IARC (WHO Kanser Araştırmaları Ajansı), IARC Monografları - Butylated hydroxytoluene (Grup 3 - Kanserojenliği sınıflandırılamıyor) publications.iarc.fr/58
  12. EPA ToxValDB, ToxValDB - kanser monographs.iarc.who.int/list-of-classifi…
  13. EPA ToxValDB, ToxValDB - kanser cfpub.epa.gov/ncea/pprtv/chemicalLanding…

Bu yazıda geçen maddeler

BHT